Definicja

Portal

Szukaj

Strona główna

Narkomania

Definicja

Definicja narkomanii

Komitet Ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia z 1957 roku przyjął następująca definicję narkomanii:

NARKOMANIA - jest stanem zatrucia okresowego lub chronicznego spowodowanym powtarzającym się przyjmowaniem narkotyków w postaci naturalnej lub syntetycznej.

To pojęcie narkomanii nie objęło wszystkich stanów, związanych z używaniem środków psychoaktywnych. Dotyczy tylko użycia klasycznych narkotyków.
Obecnie w użyciu są takie pojęcia jak: "toksykomania", "farmakomania", "lekozależność". Ten ostatni termin został wprowadzony przez Komitet Ekspertów Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) w 1968 roku dla określenia "...stanu psychicznego, a czasem fizycznego wywoływanego interakcją między żywym organizmem a lekiem charakteryzującym się reakcjami behawioralnymi i innymi, które zawsze obejmują przymus okresowego lub ciągłego przyjmowania leku w oczekiwaniu na jego efekt natury psychicznej.."
Narkomanię eksperci zdefiniowali jako "...stan okresowej lub przewlekłej intoksykacji przynoszącej szkodę osobnikowi i społeczeństwu wywołanej powtarzającym się zażywaniem leku naturalnego lub syntetycznego..".
Narkomania charakteryzuje się:
1. nieodpartą koniecznością lub potrzebą przyjmowania leku i zdobywania go wszelkimi możliwymi drogami,
2. tendencja do zwiększania dawki,
3. psychicznym, a niekiedy fizycznym uzależnieniem się od działania leku.
Według obowiązującej w Polsce Ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii:
narkomania – stałe lub okresowe używanie w celach innych niż medyczne środków odurzających lub substancji psychotropowych albo środków zastępczych,
w wyniku czego może powstać lub powstało uzależnienie od nich;

Obowiązująca obecnie 10 edycji Międzynarodowej Klasyfikacji Chorób, Urazów i Przyczyn Zgonów (ICD 10) opisuje:
Zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania spowodowane używaniem substancji psychoaktywnych nadając im kody F10-F19
Substancje psychoaktywne:
F10 – alkohol
F11 – opiaty
F12 – kanabinole
F13 – leki uspokajające i nasenne
F14 – kokaina
F15 – inne substancje psychostymulujące, w tym kofeina
F16 – substancje halucynogenne
F17 – palenie tytoniu
F18 – lotne rozpuszczalniki
F19 – inne lub kilka substancji
Jeśli pacjent przyjmuje kilka substancji, to jako główną koduje się tę, która jest przyjmowana w sposób ciągły i powodująca aktualne zaburzenie. Jeśli pacjent przyjmuje substancje w sposób chaotyczny, bez zwracania uwagi na ich rodzaj – F19.

Stany kliniczne

F1x.0 - ostre zatrucie

Definicja: przemijający stan, powstały wskutek przyjęcia substancji psychoaktywnej, powodujący zaburzenia:
1. świadomości
2. procesów poznawczych
3. spostrzegania
4. afektu
5. zachowania
6. innych funkcji psychofizjologicznych
U osoby przewlekle przyjmującej substancje psychoaktywne – zamiast F1x.0 rozpoznaje się przyjmowanie szkodliwe (F1x.1), zespół uzależnienia (F1x.2) albo zaburzenia psychotyczne (F1x.5).
Objawy zatrucia nie zawsze przypominają podstawowe działanie substancji psychoaktywnej. Niektóre substancje (np. alkohol) mogą wywoływać różne objawy w zależności od dawki.
Kryteria diagnostyczne ostrego zatrucia
A. potwierdzone aktualne użycie substancji psychoaktywnej
B. objawy odpowiadające działaniu danej substancji
C. brak przyczyn somatycznych

F1x.00   niepowikłane
F1x.01   z urazem lub innym uszkodzeniem ciała
F1x.02   z innymi powikłaniami medycznymi:
- krwawe wymioty
- zachłyśnięcie wymiocinami
F1x.03   z majaczeniem
F1x.04   z zaburzeniami spostrzegania
F1x.05   ze śpiączką
F1x.06   z drgawkami
F1x.07   zatrucie (upojenie) patologiczne

F1x.1 - używanie szkodliwe

Definicja: przyjmowanie substancji psychoaktywnych w sposób powodujący szkody zdrowotne, wyłącznie u osób nieuzależnionych.

Kryteria diagnostyczne:
A. potwierdzone użycie substancji psychoaktywnej
B. jasno rozpoznawalny i określony charakter szkód
C. wzorzec używania utrzymywał się ≥1 miesiąc lub w sposób powtarzający się w ciągu 12 miesięcy
D. brak spełnionych kryteriów innego zaburzenia związanego z zażytą substancją (z wyjątkiem ostrego zatrucia, F1x.0)

Nie należy rozpoznawać F1x.1 w razie stwierdzenia uzależnienia (F1x.2), zaburzeń psychotycznych (f1x.5) lub innych specyficznych zaburzeń związanych z przyjmowaniem substancji psychoaktywnych.

Szkody zdrowotne:
1. powikłania zatruć
2. powikłania przedawkowania
3. następstwa niekontrolowanego zachowania po przyjęciu substancji
4. zaburzenia psychiczne
5. zakażenia podczas przyjmowania substancji (HIV, HCV, HBV, choroby weneryczne, posocznica)
6. konsekwencje społeczne
7. zaburzenia snu i nastroju

F1x.2 - zespół uzależnienia

Definicja: zespół zjawisk fizjologicznych, behawioralnych i poznawczych, wśród których przyjmowanie substancji dominuje nad innymi rodzajami zachowania. Głównym objawem jest pragnienie przyjmowania substancji psychoaktywnej.

Kryteria diagnostyczne:
A. występowanie przez ≥1 miesiąc lub w sposób powtarzający się w ciągu 12 miesięcy ≥3 z objawów:
   1. silne pragnienie lub przymus przyjmowania substancji
2. upośledzona zdolność kontroli przyjmowania substancji (rozpoczynanie, kończenie, poziom użycia)
3. objawy abstynencyjne występujące po ograniczeniu lub przerwaniu przyjmowania substancji
4. tolerancja wobec substancji
5. pochłonięcie sprawą przyjmowania substancji
6. przyjmowanie substancji pomimo dowodów występowania szkodliwych następstw

F1x.20   aktualnie abstynencja
   .200   wczesna remisja
   .201   częściowa remisja
   .202   pełna remisja
F1x.21   aktualnie abstynencja w środowisku ochraniającym
F1x.22   aktualnie w nadzorowanym klinicznie programie podtrzymującym lub substytucyjnym
F1x.23   aktualnie abstynencja w związku z terapią lekami awersyjnymi lub blokującymi działanie substancji psychoaktywnych
F1x.24   aktualnie używanie (aktywne uzależnienie)
   .241   bez cech somatycznych
   .242   z cechami somatycznymi
F1x.25   używanie ciągłe
F1x.26   używanie okresowe (dipsomania)

F1x.3 - zespół abstynencyjny

Definicja: grupa objawów występujących po całkowitym/częściowym wycofaniu substancji używanej w sposób powtarzany.
- rozpoznanie główne jeśli jest bezpośrednią przyczyną hospitalizacji
- objawy fizykalne zależą od rodzaju substancji
- „przepicie” nie jest zespołem abstynencyjnym
Kryteria diagnostyczne:
G1. przerwanie lub ograniczenie przyjmowania substancji po okresie przyjmowania w sposób powtarzający, długotrwały, w wysokich dawkach
G2. objawy zgodne z cechami zespołów abstynencyjnych dla danej substancji
G3. brak zaburzeń psychicznych i somatycznych mogących być przyczyną objawów
F1x.30 niepowikłany
F1x.31 z drgawkami

F1x.4 - zespół abstynencyjny z majaczeniem

Definicja: zespół abstynencyjny powikłany majaczeniem (kryteria jak F05).
Majaczenie alkoholowe – krótkotrwały stan zaburzeń świadomości pochodzenia toksycznego z towarzyszącymi zaburzeniami somatycznymi. Może się rozwinąć po zaprzestaniu picia alkoholu lub w trakcie intensywnego picia alkoholu.
Typowe objawy:
1. bezsenność
2. drżenia
3. strach
4. drgawki abstynencyjne
5. przymglenie świadomości
6. omamy/iluzje
7. wzmożona aktywność układu wegetatywnego

Kryteria diagnostyczne:
A. spełnione kryteria zespołu abstynencyjnego (F1x.3)
B. spełnione kryteria majaczenia (F05)

F1x.40 bez drgawek
F1x.41 z drgawkami

F1x.5 - zaburzenia psychotyczne

Definicja: objawy psychotyczne występujące w trakcie przyjmowania substancji lub wkrótce po tym:
1. omamy (zwykle słuchowe)
2. nieprawidłowe utożsamianie osób
3. nastawienie ksobne, urojenia paranoidalne, prześladowcze
4. zaburzenia psychomotoryczne (pobudzenie ↔ osłupienie)
5. zaburzenia afektu (strach ↔ ekstaza)
6. zwykle bez zaburzeń świadomości

Diagnostyka różnicowa:
1. inne zaburzenia psychiczne zaostrzone/wyzwolone przez substancje psychoaktywne
2. osobowość paranoiczna, schizoidalna
Kryteria diagnostyczne:
A. początek w okresie przyjmowania substancji lub do 2 tygodni od zakończenia
B. objawy trwają >48 godzin
C. czas trwania zaburzenia ≤6 miesięcy
F1x.50   podobne do schizofrenii
F1x.51   głównie urojeniowe
F1x.52   głównie omamowe
F1x.53   głównie wielopostaciowe
F1x.54   głównie z objawami depresyjnymi
F1x.55   głównie z objawami maniakalnymi
F1x.56   mieszane
Obejmuje: halucynoza alkoholowa, zazdrość alkoholowa, paranoja alkoholowa.

F1x.6 - zespół amnestyczny

F1x.6 – zespół amnestyczny – zespół Wernickego-Korsakowa, psychoza Korsakowa, encefalopatia Wernickego
- definicja: Przewlekłe zaburzenie pamięci świeżej.
- etiologia: niedobór witaminy B1 → zmiany zapalno-krwotoczno-zwyrodnieniowe w neuronach
- podłoże genetyczne: ↓ aktywność transketolazy
- objawy:
1. zespół amnestyczny (zaburzenia pamięci świeżej) – spowodowany obustronnym uszkodzeniem obwodów Papeza
2. zaburzenia poczucia czasu i kolejności wydarzeń
3. trudności w zapamiętywaniu nowego materiału
4. konfabulacje
5. objawy neurologiczne:
   - uszkodzenia n. czaszkowych
   - drgawki
6. zaburzenia świadomości
- obraz patomorfologiczny:
   - zmiany zapalno-krwotoczno-zwyrodnieniowe w obrębie:
       1. komory III
       2. komory IV
3. wodociągu
4. ciał suteczkowatych
5. grzbietowo-środkowej części wzgórza
6. istoty szarej okołowodociągowej
- uszkodzenia przewodnictwa Ach i NA
- postępowanie:
   1. witamina B1 drogą pozajelitową
   2. leki nootropowe

Kryteria diagnostyczne:
A. upośledzenie pamięci
   1. zaburzenia pamięci świeżej (uczenie się nowego materiału)
   2. zaburzenie pamięci dawnej
B. brak:
   1. defektu bezpośredniego odtwarzania (np. powtarzanie cyfr)
   2. cech przymglenia świadomości, zaburzeń uwagi (definicja A dla F05)
   3. otępienia
C. wykluczenie innych przyczyn

F1x.7 - rezydualne i późno ujawniające się zaburzenia psychotyczne

Definicja: zaburzenia spowodowane substancjami psychoaktywnymi, które utrzymują się dłużej niż trwa okres bezpośredniego działania tych substancji.

Wskazówki diagnostyczne:
- jeśli zaburzenie występuje później niż epizod przyjmowania substancji, to musi być potwierdzony związek pomiędzy przyjmowaniem, a występowaniem objawów
- czas trwania zaburzenia jest dłuższy od czasu działania substancji

Diagnostyka różnicowa:
1. zaburzenia psychiczne występujące wcześniej i maskowane przez przyjmowanie substancji
2. zmiany organiczne
3. upośledzenie umysłowe

Kryteria diagnostyczne:
A. stany i zaburzenia spełniające kryteria poniższych zespołów, wyraźnie związane z używaniem substancji

F1x.70   powracanie przebytych doznań psychotycznych (flashbacks)
F1x.71   zaburzenia osobowości i zaburzenia zachowania – spełnione kryteria F07.0
F1x.72   rezydualne zaburzenia afektywne – spełnione kryteria F06.3
F1x.73   otępienie – spełnione kryteria otępienia (F00-F03)
F1x.74   inne utrzymujące się zaburzenia procesów poznawczych – nie spełnione kryteria F1x.6 lub F1x.73
F1x.75   psychozy o późnym początku – spełnione kryteria zaburzenia psychotycznego (F1x.5), z wyjątkiem kryterium czasowego: początek pomiędzy 2 i 6 tygodniem po przyjmowaniu substancji

Flashbacks
- bardzo krótkie doznania
- są kopią poprzednich doznań związanych z substancją psychoaktywną
- patogeneza nie znana
- mogą być wyzwalane zmęczenie, lękiem, otaczającą ciemnością
- zwykle geometryczne pseudoomamy wzrokowe, pozytywowe powidoki
Otępienie alkoholowe
- przyczyny:
- toksyczne działanie na tkanki etanolu i metabolitu – aldehydu octowego
- aldehyd octowy z białkami tworzy produkty kondensacji o właściwościach autoimmunizujących
- niedobór witaminy B1
- uraz czaszki
- zmiany morfologiczne nieswoiste (przyspieszone starzenie się mózgu)

Centralna mielinoza mostu
- zwykle związana z uzależnieniem od alkoholu
- przyczyny:
   - hipo-Na, hipo-K, hipo-PO4
   - stany zapalne
   - procesy autoimmunizacyjne
   - niedokrwistość
   - niedobory pokarmowe
- jatrogenny „szok osmotyczny” spowodowany zbyt szybkim wyrównywaniem niedoborów Na+
- obraz anatomopatologiczny:
   - kuliste ogniska demielinizacji położone centralnie w mości
   - ogniska demielinizacji w innych miejscach
- objawy:
   - niedowłady
   - zaburzenia świadomości
   - drgawki
- obrazowanie: MRI

F1x.8 - inne zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania

F1x.8 – inne zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania

F1x.9 - zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania nie określone

F1x.9 – zaburzenia psychiczne i zaburzenia zachowania nie określone

źródło http://adam.wysokinski.googlepages.com/