Kokaina to silnie pobudzający narkotyk otrzymywany z  liści Krasnodrzewu pospolitego (koki), pochodzi z Ameryki południowej. Jako pierwsi działanie  liści koki wykorzystywali Indianie peruwiańscy. Używali jej w celach obrzędowych, a także podczas dalekich wypraw. Odkryli, że narkotyk  zwiększa wytrzymałość i pozwala pokonywać szybciej spore odległości pieszo. Gdy w XVI wieku Hiszpanie zdobyli Peru, zakazali uprawy i zażywania koki, jednak zakaz nie był przestrzegany. W XIX wieku Albert Niemann wyekstrahował jako pierwszy Kokainę z liści koki. Od tego czasu zauważa się gwałtowny wzrost spożycia tego narkotyku. Występował w napojach ( Coca Cola), papierosach, winie, różnych środkach farmaceutycznych,  do dziś jest wykorzystywany jako środek znieczulający w okulistyce i laryngologii. Używano kokainy również dla rozrywki. Gorącym jej zwolennikiem był Zygmunt Freud, Robert Stevenson, który stworzył opowiadanie Doktor Jekyll i pan Hyde w trakcie kilkudniowego ciągu kokainowego. Z tego okresu pochodzą również pierwsze opisy uzależnienia i szkód wywołanych działaniem kokainy.
Obecnie Kokainę wytwarza się głównie w Kolumbii, proceder ten kontrolują kartele mafijne. Ocenia się, że 80% światowego spożycia Kokainy ma miejsce w USA. Przestał to być narkotyk artystów, pisarzy i intelektualistów, natomiast nadal chętnie używają go gangsterzy. Kokaina występuje w postaci  śnieżnobiałego lub żółtawego proszku, wolnej zasady kokainy (freebase cocaine), która jest oczyszczoną formą proszku, poprzez dodanie związków amoniaku. Do roztworu dodaje się następnie eter lub inny rozpuszczalnik organiczny, efektem czego jest oddzielenie się substancji stałej od reszty roztworu. Ponieważ freebase jest czystszy od proszku, wielu używających kokainę uważa ją za zdrowszą formę narkotyku.  W latach osiemdziesiątych w USA pojawił się Krak, nazwa ta pochodzi od ang. slangu co oznacza skałę, a nie - jak się przyjmuje w Polsce - pękanie. Jest to kokaina oczyszczona z soli, która została przetworzona do postaci, którą można jedynie palić. Otrzymuje się go z proszku, który rozpuszcza się w roztworze wodorowęglanu sodu i wody, a następnie gotuje. Wtedy substancja stała wydziela się z roztworu. Ostatnim etapem jest suszenie osadu. W porównaniu z innymi formami kokainy krak ma największy potencjał uzależniający, i natychmiastowe, krótkotrwałe działanie (5 do 10 minut).

Kokainę przyjmuje się najczęściej:

• wziewnie do nosa, gdzie jest wchłaniana przez śluzówkę. Formowane są podłużne kreski, wciągane do nosa przez cienką rurkę lub słomkę (fifkę). Kokaina wciągnięta do nosa przedostaje się do krwi po 3-5 minutach. Maksymalne efekty fizjologiczne są odczuwalne po 40 minutach, a psychotropowe po 20. Czas trwania - do 60 minut po osiągnięciu high'a.

• wziewnie ustami tzw. "po kolumbijsku". Wdycha się bezpośrednio sproszkowaną  za pomocą długiej cienkiej rurki, efekty po zażyciu są podobne jak przy wciągnięciu nosem.

• wcierając w dziąsła lub w środek małżowiny usznej.

• doustnie działa znacznie słabiej, ale jej działanie utrzymuje dłużej do dwóch godzin

• żuje się listki koki, które zazwyczaj wymieszane są z substancją zasadową, przetrzymuje się je między dziąsłem a policzkiem wysysając soki. Można też zaparzyć listki w wodzie i wypić jak herbatę. Jest to sposób mało wydajny ale nie nastręcza żadnych komplikacji społecznych i zdrowotnych (poza psuciem się zębów) wynikających z uzależnienia.

• dożylnie, ta droga podania jest mało popularna. Narkotyk w całości dostaje się do krwiobiegu z pominięciem wszystkich naturalnych systemów obronnych organizmu. Tak podanej kokainie, dotarcie do mózgu zabiera około jednej minuty. Czas potrzebny do osiągnięcia maksymalnych efektów psychotropowych i fizjologicznych jest krótszy, niż w przypadku innych. Maksymalny efekt fizjologiczny pojawia się już po 10 minutach, a psychotropowy po 4. Oba trwają po około 30 minut.

• paląc (np. dodanie do papierosa zawierającego tytoń lub marihuanę). Krak palony jest w fajce,  fajce wodnej, specjalnie wydrążonych tulejkach albo podgrzewany na łyżce lub kawałku folii aluminiowej, wdychając ulatniające się opary.  Inhalacja sprawia, że kokaina dostaje się do mózgu po 19 sekundach, jakkolwiek tylko 30-60% dawki zostaje zaabsorbowane. Kokainę można też wymieszać marihuaną lub tytoniem i wypalić jak papierosa. Palacze osiągają maksymalny efekt fizjologiczny po dwóch minutach, a psychotropowy po minucie. Efekty te utrzymują się krótko - od 10 do 30 minut. Crack jest od 20 do 30 razy silniejszy niż będąca w nielegalnym handlu kokaina. Działa podobnie, lecz o wiele bardziej intensywnie.

• jako pastę kokainową, która jest pierwotnym produktem w procesie otrzymywania kokainy z liści koki. Środek ten jest zażywany wyłącznie poprzez palenie, a zawarte w nim substancje wykorzystywane w procesie przetwarzania liści, mogą w poważnym stopniu uszkodzić płuca.

Kokaina działa głównie poprzez zahamowanie wychwytu zwrotnego dopaminy, noradrenaliny i jak się przypuszcza serotoniny. Jej działanie opisywane jest przeważnie jako fizjologiczne i psychiczne.

Fizjologiczne działanie Kokainy:

opóźnia objawy zmęczenia
powoduje pobudzenie psychoruchowe
zmniejsza potrzebę odżywiania się i snu
rozszerzenie źrenic
skurcz naczyń krwionośnych i wzrost ciśnienia tętniczego
rozkurcz mięśni gładkich oskrzeli i przyśpieszenie oddechu
zaburza pracę serca ( często na początku następuje zwolnienie, a następnie przyspieszenie akcji serca)
zahamowanie perystaltyki przewodu pokarmowego
zahamowanie wydzielania przez gruczoły ślinowe.
nadczynność tarczycy
duże dawki mogą spowodować drżenie mięśniowe i wzrost temperatury ciała

Objawy psychiczne działania Kokainy:

Skala objawów jest zależna od dawki i sposobu zażycia. Powoduje odczucie euforii, zmniejsza niepokój i zwiększa poczucie pewności siebie, zwłaszcza w kontaktach międzyludzkich. Duże dawki kokainy, powodują euforyczne doświadczenia, które kreują jaskrawe, długoterminowe wspomnienia, stanowiące podstawę dla później pojawiającej się ochoty na narkotyk. Przy większych dawkach powstają również halucynacje i paranoje, przypominające objawy schizofrenii. Euforia objawia się jako olbrzymia radość po wykonaniu nawet najprostszych czynności. Osoba taka jest bardzo pewna siebie , nie zależy jej na opinii innych. Subiektywnie odczuwane efekty działania to silna euforia, poczucie siły fizycznej i umysłowej, pobudzenie psychoruchowe i seksualne, poczucie wyższości i brak lęku, przyśpieszenie procesów intelektualnych, nieodczuwanie przykrych wrażeń. 

Zewnętrzne oznaki użycia to:

nadpobudliwość i wzmożona aktywność
gadatliwość
niepokój psychoruchowy
zachowania agresywne
rozszerzone źrenice, słabo reagujące na światło
katar (w przypadku używania poprzez śluzówki nosa)
czerwony nos z krostkami i objawami egzemy (zaczerwieniona, łuszcząca się skóra, swędzenie)
„robaczki kokainowe” rany głównie na twarzy powstałe w wyniku poszukiwania urojonych pasożytów

Kokaina to silnie działający narkotyk, już w małych dawkach może spowodować nieodwracalne szkody, w dużych często powoduje zgon.

Somatyczne powikłania używania Kokainy to:

Odwodnienie, wyniszczenie, zaburzenia elektrolitowe
Uszkodzenie wątroby, przewlekle przyjmowanie może spowodować marskość, przedawkowanie może spowodować zgon na skutek toksycznego uszkodzenia, kokaina dodatkowo nasila hepatotoksyczność alkoholu, a substancje te często są zażywane naraz
Hipertensyjne działanie Kokainy może powodować miażdżycę, chorobę wieńcową, udary mózgu, zawał mięśnia sercowego
Przewlekłe wdychanie Kokainy powoduje: zniszczenie błony śluzowej, krwawienia z nosa, przedziurawienie przegrody nosowej.
Uszkodzenie mózgu, najczęściej opisywano zaniki istoty szarej płatów czołowych mózgu

Psychiczne szkody spowodowane używaniem Kokainy to:

Zaburzenia osobowości„charakteropatia”, osobowość aspołeczna, zanik uczuciowości wyższej, nie respektowanie podstawowych norm społecznych, częste konflikty z prawem, agresywne, impulsywne zachowania.
Zaburzenia depresyjne, często z próbami samobójczymi.
Psychozy pokokainowe występują zaburzenia postrzegania, urojenia prześladowcze, zdrady, paranoidalne. Charakterystyczna dla osób uzależnionych od Kokainy jest paranoja pasozytnicza, osoba chora ma przekonanie, że pod skórą ma pasożyty, próbuje je znaleźć, zabić, wydłubuje je, np.iglą, powodując znamienne rany głównie twarzy tzw. „robaczki Kokainowe”. Obserwowano również inne  omamy: słuchowe, wzrokowe, zaburzenia świadomości, często majaczenia.

Zatrucia ostre.

Należy liczyć się z nadmierną wrażliwością na kokainę. Obserwowane były zatrucia ostre kończące się śmiercią już po dawce 20 mg kokainy, zastosowanej powierzchniowo na błonę śluzową gardła. Notowano także wstrząsy anafilaktyczne. Ostre zatrucia cechuje silny wzrost ciśnienia tętniczego, zaburzenia rytmu, bladość powłok, uczucie lęku, niepokój, pobudzenie psychoruchowe, agresywność, wzrost temperatury ciała. Następnie może rozwinąć się zapaść, depresja ośrodka oddechowego, utrata świadomości, drgawki, niekiedy skurcze tężcowe mięśni. Dawka śmiertelna po podaniu doustnym wynosi 1,0-1,5, przy podaniu podskórnym 200-300 mg.

Uzależnienie psychiczne

Zażywanie Kokainy bardzo szybko powoduje silną zależność psychiczną, już pierwsze użycie wywołuje przymus brania kolejnych dawek, w slang tzw. ciśnienie. Uzależnienie powstaje na skutek euforii towarzyszącej działaniu narkotyku i złego samopoczucie po tym, gdy narkotyk przestaje działać. Psychostymulanty do których należy kokaina wywołują zaburzenia depresyjne i psychotyczne, osoba uzależniona chce kolejnymi dawkami narkotyku likwidować te objawy.

Uzależnienie fizyczne

Brak jest dowodów na powstawanie takiej zależności wprost. Jednak objawy abstynencyjne związane z wyczerpaniem i depresją sprzyjają wytworzeniu się cyklu nałogowego, zjawisko to niektórzy autorzy uznają za symptomy zależności fizycznej.

Zjawisko tolerancji

Nie zauważono powstawania i rozwoju zjawiska tolerancji w wyniku używania kokainy. Fakt, iż wielu jej użytkowników zwiększa dawki i częstotliwość ich zażywania wynika raczej z chęci nasilenia doznań euforycznych i przedłużenia czasu ich trwania.